Η έννοια του Λαϊκισμού (της Κατερίνας Λαζαρίδου)

Απόψεις, Πολιτική

07/07/2021, 8:17 μμ

Τι σημαίνει <<λαϊκισμός>>; Πότε χρησιμοποιούμε αυτή την έννοια; Οι περισσότεροι στην Ελλάδα και στην Ευρώπη ευρύτερα αποδίδουν αρνητική χροιά στον όρο καθώς και θα αποκαλούσε κανείς κάποιον λαϊκιστή στην περίπτωση που θεωρεί ότι προσποιείται κάνοντας κάτι υπέρ του λαού ενώ στην πραγματικότητα εξυπηρετεί κάποια άλλη σκοπιμότητα. Με άλλα λόγια, σήμερα αποκαλείται λαϊκιστής αυτός ο οποίος προπαγανδίζει πράγματα με στόχο την χειραγώγηση της μάζας εξουσιάζοντας την κοινή γνώμη της. Αντιθέτως, στην Αμερική η έννοια του λαϊκισμού έχει, αν όχι θετική, ουδέτερη σημασία. Αυτό οφείλεται στην ιδιαιτερότητα και την πολιτική ιστορία του κάθε κράτος μιας που και ο όρος έγινε παγκόσμιο φαινόμενο στα τέλη του 20ουαιώνα.

Μια επιπλέον αμφίσημη διαφορά που δείχνει η ιστορία είναι ότι ενώ συνδέεται συχνότερα με ριζοσπαστικά αντιπολιτευτικά κόμματα της δεξιάς στην δυτική Ευρώπη, στην Ελλάδα ταυτίστηκε με την κέντρο- αριστερά. Έτσι η έννοια του όρου αυτού δεσμεύεται από την πολιτική κουλτούρα που είχε, υπήρχε και εξακολουθεί να υφίσταται σε κάθε πολιτισμικό και πολιτικό πλαίσιο. Προφανώς δεν είναι ιδεολογία, μπορεί να χαρακτηριστεί ως πολιτικό σχήμα και αυτό γιατί γεννάται από το υπάρχον σύστημα με κάποια αιτήματα κάθε φορά χωρίς να έχει συγκεκριμένη οραματική διάσταση.

Ο λαϊκισμός βρέθηκε στο κέντρο του Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος μετά από κάποια πολιτικά γεγονότα που σημειώθηκαν και προκάλεσαν ανησυχία. Η απρόσμενη επιτυχία του Jean-Marie Le Pen, που πέρασε στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία τον Μάιο του 2002 καθώς και τα αποτελέσματα της λίστας Pim fortuynk, που ήρθε στην δεύτερη θέση στην Ολλανδία στις βουλευτικές εκλογές τις 15ης Μαΐου, μετά την δολοφονία του αρχηγού της, ήταν τα γεγονότα που προκάλεσαν την θέληση για την αντιμετώπιση του δεξιού λαϊκισμού.
Η ύπαρξη των κομμάτων αυτών προϋπήρχε, αλλά ήταν στο περιθώριο και την αγνοούσαν οι περισσότεροι. Είχαν ισχυρή παρουσία σε χώρες όπως η Αυστρία, όμως το φαινόμενο αυτό εξηγούνταν βάσει των υφισταμένων εθνικών ιδιομορφιών.

Ο δεξιός λαϊκισμός αποτελεί συνέπεια της ίδιας της μεταπολεμικής συναίνεσης. Είναι η έλλειψη ενός ζωντανού δημοκρατικού διαλόγου γύρω από άλλες δυνατές λύσεις, που έφερε σε πολλές χώρες την επιτυχία δεξιών κομμάτων τα οποία εμφανίζονται ως η <<φωνή του λαού>>. Την στιγμή που οι αποφάσεις δεν είναι αρεστές στον λαό και το ίδιο το σύστημα προκαλεί προβλήματα, ο λαός αναζητάει μια διαφορετική πραγματικότητα. Έτσι γεννιέται ο λαϊκισμός και εφόσον δεν υπάρχει το τέλειο σύστημα θα υπάρχει πάντα διότι είναι κάτι που προκαλεί η πολιτική ζωή μέσα από το συμφέρον, τις αποκλείσεις και τις πιθανές δυσλειτουργίες.

Ο δεξιός λαϊκιστικός λόγος είναι αντίθετος με τις ορθολογιστικές και ατομικές αρχές. Τα τελευταία χρόνια, το ιδεολογικό πλαίσιο των φιλελεύθερων δημοκρατικών κοινωνιών εμφανίζει δύο πλευρές, την ελεύθερη αγορά και δεύτερον τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από την σύνθεσή τους προκύπτει το περιεχόμενο της έννοιας της <<δημοκρατίας>>. Το παράδοξο είναι ότι ο όρος <<λαϊκή κυριαρχία>>  που είναι βασικό συστατικό του δημοκρατικού πολιτεύματος έχει ξεθωριάσει στην σημερινή φιλελεύθερη κοινωνία.
Το δημοκρατικό πρόβλημα, με διάφορες μορφές, που εμφανίζεται σε διάφορες φιλελεύθερες δημοκρατίες  είναι συνέπεια του ότι οι πολίτες πιστεύουν ότι δεν υπάρχει δυνατότητα στην ουσιαστική τους συμμετοχή της λήψεως αποφάσεων. Το γεγονός αυτό έδωσε το έναυσμα στην ανάπτυξη δεξιών κομμάτων, τα οποία ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν τον λαό ουσιαστικά. Παρουσιάζεται ένα πολιτικό και πιθανόν κομματικοποιημένο πεδίο που προσφέρει εναλλακτικές τακτικές και λύσεις που αντιπροσωπεύουν περισσότερο τους πολίτες.

Τα δεξιά λαϊκιστικά κόμματα είναι τα μόνα που προσπαθούν να ξεσηκώσουν τον λαό και να ωθήσουν τα άτομα σε δράσεις όπως και να συμβάλλουν στο να ταυτίζονται μεταξύ τους καθώς η πολιτική στηρίζεται στην ιδέα της συλλογικότητας των ταυτοτήτων <<εμείς – αυτοί>>  και δεν καθορίζεται απαραίτητα από την επιδίωξη του ατομικού οφέλους.  Για παράδειγμα στις περισσότερες χώρες, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, με κίνητρο τον <<εκσυγχρονισμό>> ταυτίστηκαν με τα μεσαία στρώματα και σταμάτησαν να εκπροσωπούν τα συμφέροντα των λαϊκών στρωμάτων. Έτσι ένας μεγάλος αριθμός πολιτών θεωρεί ότι δεν εκπροσωπείται.
Η σημερινή πολιτική κατάσταση ευνοεί την ανάπτυξη του λαϊκισμού. Κυριαρχεί η αντίληψη ότι δεν υπάρχει δυνατότητα αλλαγής ορισμένων πραγμάτων στην άσκηση πολιτικής. Τα κόμματα αυτά προσφέρουν ελπίδα, αντιδρούν στο κατεστημένο προσελκύοντας τον λαό. Ο  αποκλεισμός τους από την ελίτ  τα ενισχύει ακόμη περισσότερο.

Ο λαϊκισμός συνδέεται με την λαϊκή κυριαρχία από αυτή την άποψη ενώ θεωρείται αυτός καθαυτός  κάτι αρνητικό, θα μπορούσε λόγω αυτής της σύνδεσης να εκλαμβάνεται ως κάτι το θετικό. Γίνεται κατανοητό ότι τα όρια είναι ρευστά για αυτό και ο όρος από μια εξωτερική οπτική γωνία είναι διφορούμενος κάθε φορά. Μήπως υπάρχουν οι καλοί λαϊκιστές που αισθάνονται το ιδεώδες της λαϊκής κυριαρχίας και προσπαθούν και από την άλλη οι κακοί που κάνουν επίκληση σε αυτό ως σύμβολο αλλά ασκούν προπαγάνδα;

Ένα χαρακτηριστικό ιστορικού ευρωπαϊκού λαϊκισμού είναι ο δεξιός λαϊκισμός στην Αυστρία που είχε αρνητική σημασία. Λίγο μετά την επανίδρυση του κράτους της Αυστρίας (1945) , στην πολιτική σκηνή βρίσκονταν το Σοσιαλιστικό κόμμα (SPO), το Λαϊκό κόμμα(OVP) και το Κομμουνιστικό κόμμα, το οποίο έμεινε εκτός λόγω του Ψυχρού πολέμου.

Όμως, το SPO και το OVP κάνοντας κυβέρνηση συνεργασίας  προκάλεσαν ασφυξία και άφηναν λίγα περιθώρια για τυχόν αντιδράσεις. Το γεγονός αυτό προετοίμασε το έδαφος για τον ερχομό ενός χαρισματικού ηγέτη αλλά και δημαγωγού του Jorg Haiderο οποίος συνάρθρωσε στο όνομα της <<δημοκρατίας>> την δυσαρέσκεια και την απογοήτευση των πολιτών κατά του συνασπισμού και των πολιτικών που ασκεί. Ο Haider απέκτησε τον έλεγχο του κόμματος της Ελευθερίας της Αυστρίας (FPO) το 1986 που το κόμμα κινδύνευε να εξαφανιστεί. Προσπάθησε να αλλάξει τον πυρήνα του με στόχο την επάνοδο του και το πέτυχε στις εκλογές του 1999. Η επιτυχία οφείλεται στην αλλαγή ιδεολογίας του αφού από φιλελεύθερο έγινε το κόμμα της διαμαρτυρίας απέναντι στο κομματικό κράτος και χάρη σε αυτό άνθησε και άντλησε μεγάλο ποσοστό ψηφοφόρων. Ο στόχος του Haider ήταν διττός: αφενός να θυμίζει κατά κάποιον τρόπο τις συγγένειες του FPO με την γέννηση του, δείχνοντας τα δεξιά-αυταρχικά στοιχεία του, αφετέρου να καθιστά το FPO καταφύγιο των διαμαρτυρόμενων και απογοητευμένων ψηφοφόρων.
Το κόμμα έγινε ένα μέσο <<συμβολικής απελευθέρωσης>> των πολιτών από τους καταναγκασμούς που βίωναν από τον συνασπισμό SPO και OVP. Ο Haider πήγαινε εναντίον του κατεστημένου και έτσι κατάφερνε να γίνει αντιπαθητικός από άλλα κόμματα και γοητευτικός για τον λαό. Κέρδισε την εύνοια των ατόμων που αισθάνονταν χαμένα και αδικημένα και ήθελαν να αντιδράσουν. Άρα κέρδισε δεξιούς και αριστερούς ψηφοφόρους. Εν ολίγοις κατάφερε να δείξει στους πολίτες ότι έχουν μεταξύ τους τα ίδια αιτήματα και ότι αυτά που τους ένωναν ήταν περισσότερα από αυτά που τους χώριζαν.

 

 

Η Κατερίνα Λαζαρίδου είναι τελειόφοιτη στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ. Έχει συμμετάσχει σε πολλά εγχώρια και ευρωπαϊκά συνέδρια, σε ημερίδες και εκδηλώσεις που αφορούν πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της επικαιρότητας. Είναι κοινωνική και λατρεύει το αντικείμενο της λέγοντας ότι δεν θα μπορούσε να σπουδάσει κάτι άλλο. Αυτό που την χαρακτηρίζει είναι ο εθελοντισμός και η ενίσχυση των ανθρωπίνων και δημοκρατικών δικαιωμάτων. Την περίοδο αυτή ασκείται στο Υφυπουργείο Μακεδονίας και Θράκης

Διαβάστε επίσης

Μητσοτάκης : Δεν ξεχνάμε τους τετράποδους φίλους μας

Οδηγίες προστασίας για τους τετράποδους φίλους που υποφέρουν όπως και εμείς κατά τη διάρκεια του καύσωνα...

02/08/2021

ΜέΡΑ25: Ο Μίλτος Τεντόγλου μας έκανε υπερήφανους

Θερμά συγχαρητήρια στον Μίλτο Τεντόγλου εκφράζει με ανακοίνωσή του το ΜέΡΑ25. «Θερμά συγχαρητήρια στον Μίλτο Τεντόγλου...

02/08/2021

Φωτιά στην Αχαΐα: Μιλάνε όλοι, μιλάει κι ο Τσίπρας ο σκαφάτος!

Σχολιάζοντας την λαϊκίστικη τοποθέτηση -μέσω Facebook- του επικεφαλής στον ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξη Τσίπρα για τη φωτιά στην...

02/08/2021