Η Αντιγόνη Λυμπεράκη μιλάει στο metalignitiki.gr για την SolidarityNow, τις δομές πρόσφύγων και τη δουλειά που γίνεται με τα παιδιά – Συνέντευξη στη Βάια Λαμπροπούλου

Απόψεις, Κοινωνία

11/04/2021, 2:07 μμ

Συνέντευξη της κ. Αντιγόνης Λυμπεράκη στη Βάια Λαμπροπούλού*

Από το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, τη Συρία, το Μπαγκλαντές, την Αίγυπτο και το  Ιράκ  βρέθηκαν στην Ελλάδα ασυνόδευτα παιδιά ανάμεσα στόυς πρόσφυγες . Στο πλαίσιο προγράμματος του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης σε συνεργασία με τη ΜΚΟ SolidarityNow φιλοξενούνται σε δομές σε όλη την ομάδα. Ασυνόδευτοι ενήλικες φιλοξενούνται σε ξενοδοχείο στο Βελβεντό Κοζάνης. Στο πλαίσιο προγράμματος του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης σε συνεργασία με τη ΜΚΟ SolidarityNow προέβλεπε τα παιδιά να φύγουν σε δύο μήνες, μέσω του προγράμματος μετεγκατάστασης της ΕΕ και άλλα για οικογενειακές επανενώσεις μέσω του κανονισμού Δουβλίνου, αλλά η πανδημία παρέτεινε τη διαμονή τους.

  Το σημαντικότερο δώρο από τις εισροές προσφύγων στην  χώρα είναι ότι στις επόμενες δεκαετίες θα υπάρχουν νέοι άνθρωποι στην Ευρώπη, στην Ελλάδα και στον κόσμο, που θα θυμούνται και θα ευγνωμονούν τη φιλόξενη κοινωνία. Το τέλος της ταλαιπωρίας τους και της αναμονής, για  μια καινούρια και καλύτερη ζωή, αποτελούν κοινές προσδοκίες των εφήβων και όσων ασχολούνται με τις δομές.

Οι απαντήσεις βασίστηκαν στην πολύτιμη συνεργασία της συντονίστριας της Δομής Βελβεντού και της συντονίστριας όλων των δομών προσωρινής φιλοξενίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων του SolidarityNow, Μελίνας Χαλκίδη.

 Η κ. Αντιγόνη Λυμπεράκη μας προυσιάζει με παρρησία όλα όσα γίνονται στις δομές για τα ασυνόδευτα παιδιά. Μιλάει για τις δομές στο Βελβεντό Κοζάνης και το πόσο η τοπική κοινωνία και οι τοπικοί άρχοντες στήριξαν τις δομές, παρά τις όποιες πρότερες δύσπιστες σκέψεις και πρακτικές δυσκολίες.

κ.Λυμπεράκη είστε διεθύντρια της SolidarityNow.Τι είναι η SolidarityNow;

H SolidarityNow είναι μια Μη Κρατική και Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση που λειτουργεί από το 2014. Τότε ήταν η εποχή που η βαθιά οικονομική κρίση είχε φέρει σε απόγνωση μεγάλο τμήμα του πληθυσμού. Δημιουργήσαμε τότε την οργάνωση, με αποστολή να προσφέρουμε ανακούφιση, συμβουλές και υπηρεσίες σε ανθρώπους που έχαναν τη γη κάτω από τα πόδια τους. Λέξη-κλειδί η κοινωνική ένταξη – να μην αισθάνεται κανείς αποκομμένος από την κοινωνία.  Έτσι ξεκινήσαμε να δουλεύουμε πρώτα με Έλληνες και μετανάστες των προηγούμενων κυμάτων. Το κάναμε στο κέντρο της Αθήνας   (στο Κέντρο Αλληλεγγύης Αθήνας -απέναντι από το Σταθμό Λαρίσης), και στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Προσφέραμε υπηρεσίες συμβουλευτικής, ψυχο-κοινωνικής στήριξης, νομική συνδρομή, ευκαιρίες απασχόλησης και εκπαιδευτικά προγράμματα.

 Έτσι, όταν το 2015 ήρθε το μεγάλο προσφυγικό κύμα είμασταν  ήδη έτοιμοι.  Η  κοινωνική ένταξη ήταν ο κοινός τόπος μεταξύ του πριν και του μετά την προσφυγική κρίση. Οι δομές που ετοιμάζαμε και η δουλειά που κάναμε προσαρμόστηκε για να αγκαλιάσει και να ανταποκριθεί στις καινούργιες προκλήσεις – χωρίς να παραμελούμε τις παλιές.  

Από τότε εφαρμόσαμε πολλές δράσεις και προγράμματα στα αστικά κέντρα (στέγαση αιτούντων άσυλο, εκπαίδευση μικρών και μεγάλων, νομική συμβουλευτική, παιδική προστασία, προώθηση στην απασχόληση) και σε 28 Κέντρα Φιλοξενίας Προσφύγων στην Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα. Συνεργαστήκαμε με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για το στεγαστικό πρόγραμμα ΕΣΤΙΑ (όπου εμείς μόνο στεγάσαμε στην προηγούμενη 5ετία πάνω από 15 χιλιάδες πρόσφυγες σε διαμερίσματα στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στα Γιάννενα). Συνεργαζόμαστε με την UNICEF σε θέματα παιδικής προστασίας, εκπαίδευσης και υποστήριξης μαμάδων στα camp ανά την επικράτεια. Και έχουμε ξεκινήσει συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας σε αναγνωρισμένους πρόσφυγες (το πρόγραμμα ΗΛΙΟΣ). Αυτή η πλούσια συγκομιδή εμπειριών μας επέτρεψε να κάνουμε το μεγάλο βήμα προς τους ασυνόδευτους ανήλικους. Λειτουργούμε τρία ξενοδοχεία με 170 παιδιά στην Κοζάνη (Βελβεντό), στην Κόνιτσα και στα Γιάννενα, και ακόμα έχουμε σε λειτουργία 12 διαμερίσματα (Αθήνα και Θεσσαλονίκη) για ασυνόδευτους ανηλίκους 16-18 ετών σε καθεστώς ημι-αυτόνομης διαβίωσης.

Η θέση σας στη διεύθυνση αυτής της ΜΚΟ τι σας έμαθε σχετικά τα παιδιά που είναι σε καθεστώς πρόσφυγα;

Τα παιδιά είναι παιδιά και μοιάζουν μεταξύ τους, είτε ζουν στη Σουηδία, στην Κένυα ή σε Προσφυγικές δομές στην Ελλάδα. Τα παιδιά παντού είναι δυνατά και ανθεκτικά -κι εμείς οι μεγάλοι συχνά ξεχνάμε πόση προσπάθεια κάνουν για να τα καταφέρουν. Μέσα από τις αφηγήσεις τους, τις ζωγραφιές τους, τους στόχους τους καταλαβαίνουμε ότι κουβαλούν περισσότερες εμπειρίες από όσες μπορούν να επεξεργαστούν -όσο κι αν προσπαθούν. Τα ασυνόδευτα παιδιά είναι μια ειδική κατηγορία, περισσότερο ευπαθής και ευάλωτη στην κακομεταχείριση. Τα παιδιά (με γονείς ή μόνα τους) μας θυμίζουν ότι εμείς οι μεγάλοι είμαστε ικανοί περίπου για όλα: από το μεγαλύτερο καλό (αν τους προσφέρουμε ευκαιρίες και τους ανοίξουμε δρόμους) μέχρι το απόλυτο κακό (να τα καταδικάσουμε σε μια διαδρομή στο σκοτάδι χωρίς ελπίδα). Τα παιδιά, λοιπόν, είναι ο καθρέφτης των ενηλίκων. Το πώς θα μεγαλώσουν και θα κατασταλάξουν εξαρτάται από τις πόρτες που τους ανοίξαμε ή αυτές που τους κλείσαμε με φόρα.

Τι είναι οι ΜΚΟ, πως χρηματοδοτούνται;

Υπάρχουν πολλές ΜΚΟ όπως υπάρχουν πολλές και διαφορετικές ιδιωτικές επιχειρήσεις, πολλές και διαφορετικές κρατικές υπηρεσίες, πολλοί και διαφορετικοί άνθρωποι. Μπορώ να σας απαντήσω για μας, στο SolidarityNow και το κάνω με μεγάλη προθυμία και χαρά. 

Εμείς, λοιπόν, εδώ και χρόνια αντλούμε το 80% της χρηματοδότησης μας από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογούμενων μεταξύ των οποίων και των Ελλήνων. Αυτοί οι πόροι συντονίζονταν μέχρι τώρα από μεγάλες διεθνείς ΜΚΟ του ΟΗΕ και εμείς στο SolidarityNow λειτουργούμε σαν εταίροι που υλοποιούμε τα προγράμματα, έχοντας την ευθύνη της πρώτης γραμμής. Επιπλέον, λαμβάνουμε χρηματοδότηση από πόρους του ΕΕΧ, και απ’ ευθείας από το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες στο πρόγραμμα για τα ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά. Για κάθε πρόγραμμα γίνονται εις βάθος έλεγχοι κάθε χρόνο από ορκωτούς λογιστές, και επιπλέον κάνουμε και εμείς ετήσιο έλεγχο του οποίου τα αποτελέσματα δημοσιεύουμε. 

Κάποιες δραστηριότητες προσφέρονται και  χρηματοδοτούνται, σε είδος  ή σε χρήμα από ιδιώτες, Έλληνες και αλλοδαπούς. Αυτές έχουν αρχίσει περιορισμένες αλλά καθώς περνάει ο χρόνος αυξάνουν σε σημασία και εμβέλεια.

Αυτή η παρατήρηση με φέρνει στο πιο ουσιαστικό ερώτημα – τι είναι και τι κάνουν οι ΜΚΟ. Το μοντέλο χρηματοδότησης/ δραστηριοποίησης που ανέφερα ταιριάζει σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, όπως αυτές του 2015. Τότε μετρά η ευελιξία να υλοποιείς προγράμματα με αξιόπιστο τρόπο, επιτρέποντας στην χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης – από την ΕΕ, διεθνείς οργανισμούς, κράτη – να φτάσει στους τελικούς αποδέκτες γρήγορα και αποτελεσματικά. 

Καθώς όμως η κατάσταση εξομαλύνεται, ο ρόλος των ΜΚΟ αλλάζει και μαζί του και το μοντέλο χρηματοδότησης. Οι ΜΚΟ μπορούν (και κατά την γνώμη μου πρέπει) να λειτουργούν ως τα παγοθραυστικά της κοινωνικής πολιτικής: Να εντοπίζουν ανάγκες, να ανοίγουν δρόμους και να δοκιμάζουν καινοτόμες προσεγγίσεις τις οποίες μετέπειτα μπορεί να αναλάβει σε μόνιμη βάση το κράτος ή άλλοι φορείς. Για το είδος αυτής της λειτουργίας έχει μεγάλη σημασία η χρηματοδότηση από την κοινωνία– από τους ενεργούς πολίτες. Οι ΜΚΟ δεν είναι ούτε ιδιωτικός τομέας ούτε κράτος, αλλά μια υγιής λειτουργία της ενεργού κοινωνίας που επιτρέπουν στους ενεργούς πολίτες να δείξουν ότι η κοινωνική αλληλεγγύη δεν είναι μόνο λόγια. Παραδείγματα τέτοιων οργανώσεων υπάρχουν πολλά – αναπτυγμένα στο εξωτερικό (π.χ. στον κοινωνικό τομέα Age Concern, Save the Children, ActionAid) αλλά όλο και πιο σημαντικά στην Ελλάδα. 

Αυτή είναι η φιλοδοξία μας για την SolidarityNow και αυτό εξηγεί και το όνομά μας. Η αλληλεγγύη αυτή πρέπει να εκδηλώνεται μέσα στην κοινωνία αλλά πρέπει να είναι ανοικτή και στον κόσμο. Είναι ένας δρόμος δύσκολος και πρωτοποριακός για την Ελλάδα αλλά δεν είναι ακατόρθωτος.

-Ποια είναι η διαδρομή των παιδιών που βρίσκονται στις δομές Βελβεντού;

Οι διαδρομές των εφήβων που φιλοξενούνται στην προσωρινή δομή φιλοξενίας στο Βελβεντό ποικίλλουν, καθώς προερχόμενοι από διαφορετικές χώρες, δεν έχουν ακολουθήσει την ίδια διαδρομή. Ωστόσο, ως κοινό σημείο πορείας μπορούμε να αναφέρουμε την Τουρκία, όπου έφτασαν από διαφορετικές πόλεις, και από εκεί μετακινήθηκαν προς τα σύνορα του Έβρου ή του Βορείου Αιγαίου. Συγκεκριμένα η δομή φιλοξενεί ωφελούμενους από τη Συρία, το Κουβέιτ, την Αίγυπτο, το Αφγανιστάν, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές. Οι περισσότεροι έφηβοι βρίσκονται είτε υπό καθεστώς οικογενειακής επανένωσης (μέσω της διαδικασίας Δουβλίνο ΙΙΙ) με μέλη των οικογενειών τους που βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε σε καθεστώς μετεγκατάστασης (EU Relocation Programme) σε δομές φιλοξενίας σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τέλος, φιλοξενούνται και έφηβοι οι οποίοι έχουν υποβάλει αίτημα ασύλου στην Ελληνική Υπηρεσία Ασύλου, ενώ σε ένα μικρό αριθμό έχει ήδη αναγνωριστεί προσφυγικό καθεστώς.

Μπορούν αυτά τα παιδιά να ενσωματωθούν στην κοινωνία; Ποιο είναι το μέλλον τους; Έχετε κάποια ιστορία που αξίζει να σημειωθεί για το πως εξελίχθηκε ένα παιδί πρόσφυγας και ασυνόδευτος;

Το αν μπορούν να ενσωματωθούν αυτά τα παιδιά στην κοινωνία είναι περισσότερο ένα ερώτημα που καλείται να απαντήσει η κοινωνία και μόνο  δευτερευόντως τα ίδια τα παιδιά. Η διεθνής εμπειρία το διδάσκει ξανά και ξανά: όπου οι πρόσφυγες ήταν καλοδεχούμενοι, λειτούργησαν σαν δώρο για την οικονομία και την κοινωνία υποδοχής. Όταν δεν ήταν ευπρόσδεκτοι, λειτούργησαν σαν βαρίδι, σαν να τραβήχτηκε μια κουρτίνα και έδειξε όλες τις παθογένειες και τις ασυνεννοησίες του πληθυσμού υποδοχής. Μπορούν, λοιπόν, και πρέπει να το προσπαθήσουμε, επειδή είναι σωστό, είναι ρεαλιστικό και είναι και προς το συμφέρον όλων μας.

Η εκπαίδευση και η ένταξη στην αγορά εργασίας διαδραματίζουν βασικό ρόλο για την επιτυχημένη κοινωνική ένταξη των εφήβων και των νέων προσφύγων. Ο συνδυασμός της κατάρτισης και της ανάπτυξης δεξιοτήτων πριν την ενηλικίωση είναι απαραίτητος για την ομαλή τους μετάβαση στα επόμενα βήματα της ζωής τους.

Στο πλαίσιο αυτό, η δομή του Βελβεντού υλοποιεί οργανωμένο πρόγραμμα δραστηριοτήτων, ενημερώσεων, διαδραστικών  εκπαιδεύσεων και εκμάθησης γλωσσών, ώστε να στηρίξει και να διευκολύνει την ομαλή ένταξη των εφήβων στην κοινωνία. Μέσα από αυτές τις αλληλεπιδράσεις, οι ομάδες μας έχουν παρατηρήσει δεξιότητες που προοιωνίζουν ένα λαμπρό μέλλον ορισμένων εφήβων, και άλλες που μας αποδεικνύουν το πόσο σημαντική είναι η συνεχής προσπάθεια για την εκπαίδευσή τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί έφηβος, ο οποίος κατά την άφιξή του στη δομή φιλοξενίας Βελβεντού αντιμετώπιζε δυσκολία προσαρμογής στο νέο περιβάλλον δείχνοντας μία απόμακρη και αντιδραστική συμπεριφορά. Έπειτα από έρευνα και συχνές συνεδρίες με τη διεπιστημονική ομάδα, ο έφηβος αρχικά ξεκίνησε να προσαρμόζεται στους κανόνες της δομής, στη συνέχεια και μέσα από συχνές εκπαιδεύσεις του προσωπικού, άρχισε να δείχνει έντονη κοινωνικότητα όχι μόνο απέναντι στους ομοεθνείς του αλλά σε όλα τα παιδιά της δομής, ενώ το ενδιαφέρον του για τα μαθήματα και τις δραστηριότητες αυξήθηκε σημαντικά. Πλέον ο ασυνόδευτος ωφελούμενος ανησυχεί για το μέλλον του επειδή βλέπει το μέλλον του. Τώρα οι προβληματισμοί του αφορούν τη διαδρομή προς ένα καλύτερο αύριο, γεμάτο αλληλεγγύη, σεβασμό και όνειρα που μπορούν και να γίνουν πραγματικότητα.


(Ταμπουλέ μαγειρεμένο από εφήβους και πρόσφυγες)

-Τι παρέχετε σε αυτές τις δομές στα παιδιά;

Η ομάδα του SolidarityNow, η οποία αποτελείται από 103 έμπειρα και εξειδικευμένα άτομα, παρέχει στα παιδιά μέσα από το πρόγραμμα:

– ψυχοκοινωνική υποστήριξη και εξατομικευμένη διαχείριση υποθέσεων

– νομική συμβουλευτική και διευκόλυνση της πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες

– δραστηριότητες μη τυπικής εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας

– διερμηνεία και διαπολιτισμική μεσολάβηση

– ρουχισμό και είδη προσωπικής υγιεινής

– αξιολόγηση και συμβουλευτική για ιατρικά ζητήματα

– συνοδεία σε δομές υγείας και άλλες υπηρεσίες, όπου απαιτείται η φυσική παρουσία των παιδιών.


(Βραδιά Κινηματογράφου)

-Παρέχεται ψυχολογική βοήθεια; Έχουν αντιληφθεί τι τους συμβαίνει;

Το πρόγραμμα προβλέπει δύο θέσεις ψυχολόγου, μέσω των οποίων παρέχεται  ψυχολογική υποστήριξη στους ωφελούμενους. Οι πρακτικές προστασίας στηρίζονται στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών, η οποία συμπυκνώνεται σε τρεις αρχές: επικοινωνία κατάλληλη για την ηλικία τους – σαφή χρονοδιαγράμματα και ατομικά σχέδια δράσης – διαβούλευση με το παιδί σε κάθε βήμα.

Τον πρώτο μήνα έναρξης του προγράμματος πραγματοποιήθηκαν ατομικές συναντήσεις με κάθε έφηβο, με σκοπό την πρώτη διάδρασή τους με τις ψυχολόγους. Οι πρώτες συναντήσεις λειτουργούν ως αξιολογητικές ως προς την υποστήριξη και πιθανόν περαιτέρω παραπομπή σε κάποιον ψυχίατρο που χρειάζεται ο ωφελούμενος. Πέρα από τις συμπληρωματικές συναντήσεις που οι ίδιοι ψυχολόγοι κρίνουν ότι είναι αναγκαίες με ορισμένους εφήβους, ο καθένας έχει τη δυνατότητα να προσεγγίσει την ψυχολόγο. Όλοι οι ωφελούμενοι που διαμένουν σε μία μεταβατική δομή βρίσκονται σε κατάσταση αναμονής, σε ένα μεταβατικό στάδιο επισφάλειας, εκδηλώνοντας συχνά ενδείξεις ψυχικής εξάντλησης. Ωστόσο, πολλοί έφηβοι δεν μπορούν να το αντιληφθούν, με αποτέλεσμα να τους φαίνεται παράλογο το γεγονός ότι νιώθουν κουρασμένοι ή με λιγότερες ψυχικές αντοχές. Από την άλλη, υπάρχουν έφηβοι πιο συνειδητοποιημένοι ως προς την κατάσταση που βιώνουν, το οποίο φυσικά εξαρτάται από τη συναισθηματική τους ωριμότητα, την ευφυία τους και το γενικότερο τρόπο σκέψης τους.


(Ώρα Γυμναστικής)

-Ψάχνουν τους γονείς τους; Ανησυχούν για το μέλλον τους; Πως το εκφράζουν; 

Οι περισσότεροι έφηβοι που διαμένουν στη δομή φιλοξενίας αναζητούν συχνά τους γονείς τους και γενικότερα στενά μέλη της οικογένειάς τους (λ.χ. αδέρφια). Αυτό εκδηλώνεται διαρκώς μέσα από συζητήσεις και αναφορές για την οικογένειά τους, τακτική επικοινωνία μαζί τους, προβολή φωτογραφιών και βίντεο από το σπίτι και την πατρίδα τους, αναφορά σε συγκεκριμένα γεγονότα που συνέβησαν στις χώρες καταγωγής τους. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω ότι εκδηλώνουν ανησυχία για το μέλλον και την εξέλιξή τους. Ο λόγος είναι συνδυασμός των εμπειριών τους από την αβεβαιότητα των καθυστερήσεων: η διάρκεια διαμονής τους στην Ελλάδα είναι αρκετά μεγάλη (πριν φτάσουν στο Βελβεντό), η εξέλιξη της νομικής τους κατάστασης καθυστερεί σημαντικά, ενώ παράλληλα αισθάνονται καθηλωμένοι σε αυτή τη μεταβατική κατάσταση παρατεταμένης αναμονής. Η εκδήλωση αυτής της ανησυχίας ποικίλει ανάλογα με τον έφηβο και την προσωπικότητά του. Kοινό χαρακτηριστικό είναι οι διακυμάνσεις στην ψυχολογία τους και συχνή επανάληψη ερωτήσεων που υποδηλώνουν την ανησυχία τους.

-Στη δομή του Βελβεντού παρέχεται εκπαίδευση στα παιδιά;

Δυστυχώς το πρόγραμμα, ως βραχυχρόνια μεταβατική λύση, δυστυχώς, δεν προβλέπει ένταξη στο σχολείο. Αυτή την έλλειψη προσπαθεί να αναπληρώσει με φαντασία το  SolidarityNow με ποικιλία δραστηριοτήτων άτυπης εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας στους εφήβους που φιλοξενούνται στις δομές προσωρινής φιλοξενίας. Οι δραστηριότητες διαφέρουν ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των εφήβων, το επίπεδο προσωπικής υποκίνησης και δέσμευσης αλλά και τις διαθέσιμες τοπικές ευκαιρίες. Αυτές περιλαμβάνουν εκμάθηση γλωσσών, αθλητικές δραστηριότητες, τέχνες και χειροτεχνίες, και ενημερωτικές συνεδρίες για θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Για το σκοπό αυτό, παρέχεται στους εφήβους σχετικό εκπαιδευτικό υλικό και, όσο επιτρέπουν οι συνθήκες μετακίνησης, μεταφορά προς δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους. Τέτοιου είδους ευκαιρίες συμβάλλουν στην ψυχοκοινωνική ευημερία των εφήβων, ξεκλειδώνουν τις δυνατότητές τους, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνουν τη φυσική τους ευεξία, έχοντας πολλαπλασιαστικό ευεργετικό αντίκτυπο στη διαβίωση και εξέλιξή τους. Οι παραπάνω δραστηριότητες παρέχονται κυρίως μέσω των δύο εκπαιδευτικών της δομής, αλλά ιδιαίτερα σημαντική συμμετοχή έχουν οι φροντιστές και η ψυχοκοινωνική ομάδα.


(Μαθαίνοντας την ώρα σε ρολόι φτιαγμένο από εφήβους)


-Είναι εθελοντική η παροχή εκπαίδευσης και γενικά όσοι εργάζονται στις δομές;

Στο Βελβεντό ειδικά οι υπηρεσίες υποστήριξης στους εφήβους παρέχονται από 39 μέλη έμπειρου προσωπικού. Ο εθελοντισμός και η βοήθεια εκ μέρους ιδιωτών έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην προσαρμογή των εφήβων στο Βελβεντό, και συγκεκριμένα αφορούσαν σε παροχές ιματισμού, σίτισης και υλικών απαραίτητων για καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Οι βασικές εκπαιδευτικές δράσεις πραγματοποιούνται από τις δύο εκπαιδευτικούς, ενώ η συμμετοχή εθελοντών έχει, δυστυχώς, αναβληθεί λόγω των περιοριστικών μέτρων μετακίνησης στο πλαίσιο της καταπολέμησης εξάπλωσης του κορονοϊού. 

Τα μαθήματα ελληνικής, αγγλικής και γερμανικής γλώσσας συμπεριλαμβάνουν και πειραματική μάθηση, πέρα από τις τυπικές μεθόδους. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο εκμάθησης λεξιλογίου και γραμματικών χρόνων, οι έφηβοι συμμετείχαν στην περιγραφή των χωρών καταγωγής τους, των πόλεών τους, των παραδόσεών τους και των οικογενειών τους. Η όλη δραστηριότητα έλαβε χώρα ενώ περπατούσαν στη φύση με την εκπαιδευτικό. 

Επιπλέον, οι έφηβοι συμμετέχουν σε καθημερινές ψυχαγωγικές δραστηριότητες όπως ράψιμο, ζωγραφική, ποδόσφαιρο, μουσική (κιθάρα-μπουζούκι), kickboxing, πυγμαχία, βραδιές ταινιών, μαθήματα φωτογραφίας και επιτραπέζια παιχνίδια. Τέλος, οι ωφελούμενοι είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν παρουσιάσεις για την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ανακύκλωση, τα δικαιώματα των παιδιών, για την πόλη της Κοζάνης και του Βελβεντού, σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, και άλλων θεματικών.


(Προστατευτικές μάσκες φτιαγμένες από εφήβους)

-Μαθαίνουν τα παιδιά την γλώσσα της χώρας υποδοχής – στην προκειμένη περίπτωση τα ελληνικά;

Οι ανήλικοι της δομής φιλοξενίας Βελβεντού παρακολουθούν εντατικά μαθήματα ελληνικών, στην πλειοψηφία τους για τη διευκόλυνση της καθημερινότητάς τους (π.χ. επίσκεψη σε σούπερ μάρκετ, συναναστροφή με κατοίκους της τοπικής κοινωνίας κ.λπ.). Ακόμη, μέσω της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας, παρέχονται από τις εκπαιδευτικούς μαθήματα του ελληνικού αλφαβήτου και γραμματικής, πάντοτε σε συνδυασμό με τη βιωματική μάθηση, αλλά και μέσω διάφορων διαδραστικών δραστηριοτήτων που τους βοηθά στην καλύτερη και γρηγορότερη εκμάθηση και ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.

-Τι παρέχει το κράτος στα παιδιά;

Η γενική απάντηση ουσίας:

Όπως και στην Ευρώπη, έτσι και στην Ελλάδα το κράτος εφαρμόζει τις κοινές πολιτικές της Ένωσης και αναλαμβάνει την ευθύνη απέναντι στα ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά. Τους παρέχει στέγη, τροφή, κάποιες βασικές υπηρεσίες. Αυτή είναι η λογική σε αυτές τις κοινωνικές παρεμβάσεις: προσφέρεται το βασικό πακέτο. 

Από κει και πέρα, όμως, ανοίγει ό δρόμος για το κάτι παραπάνω, το ξεχωριστό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το ψαγμένο πρόγραμμα ψυχαγωγίας, η υπομονετική απαρίθμηση ευκαιριών αλλά και δυσκολιών…. Τα ζητήματα αυτά δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αυτά στα οποία κρίνεται η συνολική επιτυχία του προγράμματος, γαιτί έτσι κερδίζεται η εμπιστοσύνη των παιδιών, ανοίγονται στο περιβάλλον τους και τελικά μπορούν να ενταχθούν – που είναι ο τελικός στόχος. 

Ένα μίζερο πρόγραμμα δεν πρόκειται να κερδίσει κανένα. Αυτό που εκτιμάται είναι η γενναιοδωρία – πρωτίστως η ψυχική αλλά, κακά τα ψέματα, και η χρηματική. Όλα αυτά είναι στο χέρι της κοινωνίας: των εθελοντών και των ΜΚΟ. Όσο περισσότερα δώσουμε, τόσο περισσότερα θα πάρουμε. Είναι μια σπουδαία κοινωνική επένδυση.

Η ειδική απάντηση για τη διαδικασία:

Από τη στιγμή που κάποιος ανήλικος εισέρχεται στην ελληνική επικράτεια, σε πολλές περιπτώσεις είτε συλλαμβάνεται, είτε αυτοβούλως προσέρχεται στις ελληνικές αρχές. Αμέσως ενημερώνεται η αντίστοιχη υπεύθυνη Εισαγγελική Αρχή, καθώς λειτουργεί ως προσωρινός επίτροπος. Ακολούθως, μεταφέρεται και διαμένει σε Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ), όπου πραγματοποιείται η αρχική του καταγραφή, ιατρική γνωμάτευση, κ.ο.κ. Στη συνέχεια πολλά παιδιά μεταφέρονται σε ειδικές δομές φιλοξενίας. Πρόκειται συνήθως για ξενοδοχεία σε συνεργασία με ελληνικές Μη κυβερνητικές Οργανώσεις, υπό το συντονισμό της Ειδικής Γραμματείας Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων. Επιπλέον, ορισμένοι από τους ωφελούμενους, έχουν τη δυνατότητα να  μεταφερθούν σε διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης ή ξενώνες. Οι ελληνικές κρατικές αρχές, σε συνεργασία με άλλους φορείς, έχει αναπτύξει ένα πλαίσιο μέριμνας που αποσκοπεί στην προστασία των ανηλίκων, θέτοντας ως στόχο να πραγματώσει μια ορθολογική διαχείριση της διαβίωσης των ανηλίκων με γνώμονα πάντα το βέλτιστο συμφέρον των παιδιών.

-Το Βελβεντό αρέσει στα παιδιά, γιατί;

Το Βελβεντό είναι μία κωμόπολη της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης και απέχει 33 χιλιόμετρα από την πόλη. Πρόκειται για μια περιοχή που συνδυάζει το βουνό με τη λίμνη, την ηρεμία της φύσης αλλά ταυτόχρονα κατάλληλες συνθήκες έτσι ώστε ένας έφηβος να ενταχθεί και να προσαρμοστεί όσο το δυνατόν πιο ομαλά σε μια κοινωνία, να αναπτύξει τις κατάλληλες δεξιότητες, ώστε να κατορθώσει να είναι λειτουργικό άτομο αλλά και να μπορέσει σταδιακά, μέσω αυτής της μεταβατικής περιόδου, να αυτονομηθεί. Στους εφήβους αρέσει το Βελβεντό, καθώς τους παρέχει τη δυνατότητα να βρίσκονται κοντά στη φύση, και αυτό αποδεικνύεται από τις καθημερινές επισκέψεις στο χωριό, δεν μπορούμε όμως να παραλείψουμε το γεγονός πως ως έφηβοι έχουν ανάγκη να κοινωνικοποιηθούν και βιώσουν την καθημερινότητα που επικρατεί σε ένα αστικό κέντρο. Τέλος, είναι σημαντικό να αναφερθούν και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, καθώς η εποχή που διανύουμε (πανδημία), έχει δημιουργήσει γενικότερη δυσαρέσκεια στους εφήβους, εφόσον δεν έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν εξορμήσεις ή περιπάτους, ενώ ταυτόχρονα εκ των πραγμάτων η δομή βρίσκεται σε απομακρυσμένη τοποθεσία.

-Πως επιλέχθηκε ο συγκεκριμένος τόπος; Θεωρείται πως είναι ευλογία ή δυσκολία για την τοπική κοινωνία;

Στο συγκεκριμένο προγραμματικό πλαίσιο, ο εντοπισμός των ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων και η συμφωνία με τους ιδιοκτήτες αυτών των χώρων, πραγματοποιείται από το Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, ο οποίος προχωρά στην επιλογή λαμβάνοντας υπόψη μία σειρά κριτηρίων διασφάλισης για την ποιοτική διαβίωση των εφήβων.

Ως προς την αντιμετώπιση εκ μέρους της τοπικής κοινωνίας του Βελβεντού, φαίνεται ότι ο φόβος για το άγνωστο κυριάρχησε μόνο στην αρχή, καθώς ήταν μια πρωτόγνωρη εμπειρία για την τοπική κοινωνία. Αυτό δεν ήταν παράξενο και απαντάται σχεδόν σε όλες τις περιοχές. Αυτό όμως που είναι αξιοσημείωτο στην κοινωνία του Βελβεντού είναι η αντίθετη στάση, δηλαδή οι φωνές υποστήριξης και οι καρδιές πραγματικής αποδοχής, που εμπράκτως συνέβαλαν στην ομαλή υποδοχή των εφήβων. Το πρώτο διάστημα επικρατούσε ανησυχία με ποιον τρόπο θα πραγματοποιηθεί η εγκατάστασή τους, πού θα μείνουν, πώς θα ενταχθούν, αν θα δημιουργήσουν θέματα στη κοινωνία. Όμως, με το πέρασμα του χρόνου, το γεγονός αυτό άρχισε να αλλάζει, γιατί οι έφηβοι ουδέποτε δημιούργησαν αντίστοιχα ζητήματα στην τοπική κοινωνία. 

Θα μπορούσαμε πράγματι να χαρακτηρίσουμε ως ένα είδος ευλογίας την εγκατάστασή τους στο Βελβεντό, διότι αναδύθηκαν στην επιφάνεια  οι αξίες των κατοίκων, όπως η ανιδιοτελής προσφορά, ο εθελοντισμός, αλλά και η φιλοξενία. Επίσης, σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς που διανύουμε η αύξηση της ανεργίας στην περιοχή έχει εκτοξευθεί και, συνεπώς,  η εγκατάσταση της δομής προσέφερε πολλές νέες θέσεις εργασίας στον τοπικό πληθυσμό. Ίσως το σημαντικότερο δώρο για την περιοχή είναι ότι στις επόμενες δεκαετίες θα υπάρχουν 70 νέοι άνθρωποι στην Ευρώπη, στην Ελλάδα και στον κόσμο, που θα θυμούνται και θα ευγνωμονούν τη φιλόξενη κοινωνία και τον όμορφο τόπο που τους έδωσε την ευκαιρία να πάρουν μια ανάσα και να τραβήξουν με δύναμη και αισιοδοξία το δρόμο τους.

-Πως αντιμετώπισαν οι ντόπιοι τα παιδιά – πρόσφυγες, πως προσφέρουν και αν προσφέρουν βοήθεια σε αυτά;

Το Βελβεντό είναι μια μικρή κοινωνία 3.500 κατοίκων που όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους και υποδέχθηκε για πρώτη φορά πρόσφυγες πριν από περίπου 4 μήνες. Στο άκουσμα της έλευσης των ασυνόδευτων παιδιών επικράτησε αγωνία, ενώ αρκετές ήταν οι άκρως αντίθετες γνώμες για τη φιλοξενία τους στο «χωριό τους». Ωστόσο, αυτές οι απόψεις γρήγορα ελαχιστοποιήθηκαν και η κοινωνία του Βελβεντού απέδειξε το φιλόξενο πρόσωπο της προσφέροντας εθελοντικά ρούχα και παπούτσια από τις πρώτες ακόμα πολύ δύσκολες μέρες προσαρμογής όλων. Επίσης, εθελοντικά και πάντα τηρώντας τον  κώδικα υγιεινής, γυναίκες του χωριού πρόσφεραν εθελοντικά διάφορα αρτοσκευάσματα όπως πίτες, τσουρέκια και κέικ για τους εφήβους της δομής.

-Σε οικονομικό επίπεδο οι δομές προσφύγων ενίσχυσε ή επιβάρυνε το Βελβεντό;

Κατά την προσέλευση των παιδιών, και μάλιστα εν μέσω της δύσκολης αυτής περιόδου  που διανύουμε λόγω της πανδημίας,  η οικονομία στην κοινότητα του Βελβεντού ενισχύθηκε αρκετά. Αρχικά, ένα μεγάλο ποσοστό κατοίκων της περιοχής, εργάζονται στη Δομή Φιλοξενίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων Προσφύγων,  καθώς επίσης αρκετοί εκ των εργαζομένων που προέρχονται από άλλες περιοχές διαμένουν στο Βελβεντό μισθώνοντας οικήματα,  ενισχύοντας οι ίδιοι  ακόμη και την τοπική αγορά. Φυσικά, σημαντικό παράγοντα στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας αποτέλεσαν και οι ίδιοι οι ωφελούμενοι καθώς από το υστέρημά τους, πραγματοποιούν τακτικά αγορές σε τοπικά καταστήματα. 

Εμείς στο SolidarityNow, αισθανόμαστε ότι χρωστάμε ευγνωμοσύνη και στην τοπική κοινωνία στο Βελβεντό, αλλά και στη Δημοτική Αρχή και στους ενεργούς πολίτες που δίνουν ώθηση στις καλές ιδέες, έχουν υπομονή να βελτιώσουν τις αναποδιές και προσφέρουν με γενναιοδωρία αυτό που μπορούν. Και έτσι κάνουν τη ζωή όλων μας καλύτερη. 

-Πως επηρέασε η πανδημία τη λειτουργία των δομών και το μέλλον των παιδιών;

Η πανδημία έχει επηρεάσει σε πολλαπλά επίπεδα, τόσο τη λειτουργία των δομών όσο και το μέλλον των παιδιών. 

Εξαρχής αντιμετωπίσαμε αρκετές δυσκολίες, όπως την απαγόρευση των εξωτερικών δραστηριοτήτων, π.χ. ομαδικά αθλήματα, ομαδικούς περιπάτους, επισκέψεις-εκδρομές εκπαιδευτικού και ψυχαγωγικού ενδιαφέροντος κ.α., τη μείωση για κάποιο διάστημα του προσωπικού στις βάρδιες λόγω της ύπαρξης θετικών κρουσμάτων, αλλά και δυσκολίες στη μετακίνηση των εργαζομένων από και προς  τη δομή λόγω των περιοριστικών μέτρων.

Όσον αφορά στο μέλλον των ανηλίκων, υπάρχουν αρκετές καθυστερήσεις και δυσκολίες στις επανενώσεις τους ή και στις μετεγκαταστάσεις τους λόγω της δυσλειτουργίας των κρατικών φορέων και διακρατικής συνεργασίας, αλλά και στην αναπροσαρμογή του τρόπου εργασίας των υπαλλήλων (τηλεργασία ή εκ περιτροπής) στους αρμόδιους φορείς (Υπηρεσία Ασύλου, Υπηρεσία Δουβλίνου κ.α.) με αποτέλεσμα να υπολειτουργούν. Αυτές οι καθυστερήσεις, σε συνδυασμό με τις περιορισμένες δυνατότητες ένταξης και εκτόνωσης λόγω των περιοριστικών μέτρων, καθιστούν ακόμα πιο αναγκαία τη δημιουργικότητα, εφευρετικότητα και ανθεκτικότητα της ομάδας μας. 

-Ποιες είναι οι ελπίδες παιδιών που ο πόλεμος τους στέρησε την πατρίδα, το σπίτι και τις οικογένειές τους ;

Τα παιδιά ονειρεύονται πως σύντομα θα μπορέσουν να μεταβούν  στις Ευρωπαϊκές κυρίως χώρες, είτε για οικογενειακή επανένωση είτε για μετεγκατάσταση. Ελπίζουν πως στις  χώρες που θα τους υποδεχθούν θα έχουν το προνόμιο για εκπαίδευση, πρόσβαση στην αγορά εργασίας, καθώς  και αξιοπρεπείς και ασφαλείς συνθήκες  διαβίωσης. Επίσης, οι έφηβοι που έχουν αφήσει μέλη της οικογένειάς τους πίσω στις πατρίδες τους επιθυμούν, να τους ενισχύσουν  οικονομικά, όταν θα κατορθώσουν, εφόσον ενηλικιωθούν, να εργασθούν ή όταν εγκατασταθούν σε κάποια χώρα να μεταφέρουν και την οικογένειά τους στη νέα χώρα διαμονής τους. Το τέλος της ταλαιπωρίας τους και της αναμονής, για  μια καινούρια και καλύτερη ζωή, αποτελούν κοινές προσδοκίες των εφήβων.

Σας ευχαριστώ θερμά για την αμεσότητα του λόγου σας, για την θετική σας ανταπόκριση να συνομιλήσουμε για ένα τόσο σημαντικό ζήτημα όπς το προσφυγικό και ιδιαίτερα τους ανήλικους και ασυνόδευτους πρόσφυγες. Μπορείτε να επισκεφτείτε το site της Solidarity Now και να στηρίξετε το σπουδαίο έργο της κάνοντας μία δωρεά εδώ.

*Η Βάια Λαμπροπούλου είναι Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια στην Ψηφιακή Δημοσιογραφία του τμήματος  Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής ενημέρωσης του ΑΠΘ 

 

 

 

Διαβάστε επίσης

Σε αυτά τα σημεία θα γίνονται την Κυριακή δωρεάν τεστ κορονοϊού

Την Κυριακή 16 Μαΐου, Κινητές Ομάδες Υγείας του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας θα βρίσκονται σε κεντρικά...

16/05/2021

Η ζωή μετά το lockdown: Η χαρά της επανεκκίνησης και οι μεγάλες αγωνίες

Πως προετοιμάζονται οι κλάδοι που θα ανοίξουν και τι απασχολεί τους ανθρώπους τους; Με τη λίστα...

16/05/2021

Έρχεται στην Ελλάδα το τρένο υδρογόνου – Στη Θεσσαλονίκη και δεύτερο «Λευκό Βέλος»

Τρένο υδρογόνου, που είναι η πλέον υπερσύγχρονη τεχνολογία στην Ευρώπη φέρνει η ΤΡΑΙΝΟΣΕ στην Ελλάδα. Τα...

15/05/2021